Το λάθος σημείο σύγκρισης
Αν μια εταιρεία σού λέει «θα δίναμε €2.000 μισθό ή €2.000 με μπλοκάκι», δεν σου δίνει ισοδύναμη πρόταση. Στη μισθωτή σχέση υπάρχουν εργοδοτικές εισφορές, άδειες με αποδοχές, δώρα, κάλυψη ασθένειας και γενικά μεγαλύτερη προβλεψιμότητα. Στο μπλοκάκι, ένα μέρος από αυτά τα αναλαμβάνεις εσύ και ένα άλλο απλώς το χάνεις.
Γι' αυτό η σωστή ερώτηση δεν είναι «πόσο έπαιρνα τον μήνα;». Είναι «ποιο είναι το συνολικό ετήσιο κόστος και ποιο εισόδημα χρειάζομαι για να βγαίνω καθαρά και με ασφάλεια;».
Τι αλλάζει όταν περνάς σε μπλοκάκι
- Ασφαλιστικές εισφορές: ως ελεύθερος επαγγελματίας μπαίνεις σε ασφαλιστική κατηγορία e-ΕΦΚΑ. Το ποσό δεν υπολογίζεται πια ως ποσοστό του δηλωμένου εισοδήματος, αλλά με βάση την κατηγορία που έχεις επιλέξει.
- Φόρος εισοδήματος: τα κέρδη από επιχειρηματική δραστηριότητα φορολογούνται με την ίδια κλίμακα 9% έως 44% που χρησιμοποιείται για μισθούς και συντάξεις.
- Προκαταβολή φόρου: βεβαιώνεται προκαταβολή πάνω στον φόρο από επιχειρηματική δραστηριότητα. Αν αποκτάς για πρώτη φορά τέτοιο εισόδημα, η προκαταβολή περιορίζεται στο μισό.
- Λογιστική παρακολούθηση: θέλεις λογιστή, τήρηση παραστατικών και στοιχειώδη οργάνωση εξόδων.
- Χρόνος χωρίς χρέωση: άδεια, ασθένεια, κενά μεταξύ πελατών, διοικητικός χρόνος και καθυστερημένες πληρωμές δεν είναι θεωρία. Κόβουν πραγματικό εισόδημα.
- ΦΠΑ και τέλος επιτηδεύματος: μπορεί να έχεις απαλλαγή από ΦΠΑ κάτω από το σχετικό όριο εσόδων και απαλλαγή από τέλος επιτηδεύματος στα πρώτα χρόνια, αλλά αυτά πρέπει να τα δεις με βάση τη δική σου περίπτωση.
Ο σωστός τρόπος να υπολογίσεις την τιμή σου
1. Ξεκίνα από την ετήσια βάση
Η μηνιαία σκέψη θολώνει το τοπίο. Για σταθερή συνεργασία full-time, υπολόγισε το ετήσιο ισοδύναμο. Αν συγκρίνεις με μισθωτή θέση, δες το σύνολο της αμοιβής μέσα στη χρονιά και όχι μόνο το μικτό ανά μήνα.
2. Ρώτα ποιος είναι ο πραγματικός προϋπολογισμός
Σε σοβαρή διαπραγμάτευση δεν είναι παράλογο να ρωτήσεις ποιο budget έχει ο ρόλος. Αν δεν πάρεις σαφή απάντηση, υπολόγισε μόνος σου με συντηρητικές παραδοχές. Ο στόχος είναι να μη βασιστείς σε αισιόδοξο σενάριο που αργότερα θα σε πιέζει.
3. Πρόσθεσε τα δικά σου σταθερά κόστη
- εισφορές e-ΕΦΚΑ,
- λογιστή,
- εξοπλισμό και λογισμικό,
- τηλεπικοινωνίες και βασικά λειτουργικά έξοδα,
- χρόνο που δεν θα τιμολογήσεις,
- καθυστερήσεις πληρωμής ή περιόδους χωρίς έργο.
4. Βάλε τιμή και στο ρίσκο
Άλλη τιμή έχει μια συνεργασία με πολλούς πελάτες και άλλη μια σχέση όπου ένας πελάτης σε απασχολεί πρακτικά αποκλειστικά. Όσο πιο κοντά είσαι σε πλήρη εξάρτηση από έναν εργοδότη ή πελάτη, τόσο πιο πολύ πρέπει να αποτυπώνεται αυτό στην αμοιβή σου.
5. Μετέτρεψέ το σε μηνιαία, ημερήσια ή ωριαία τιμή
Αφού βγει το ετήσιο ποσό που σε καλύπτει, μοίρασέ το με τρόπο που ταιριάζει στη συνεργασία. Για σταθερό retainer σκέψου σε μήνα. Για projects ή βραχύτερα συμβόλαια, σκέψου και ημερήσια ή ωριαία τιμή.
Ένα ρεαλιστικό παράδειγμα
Ας πούμε ότι μια μισθωτή θέση αντιστοιχεί περίπου σε €2.000 μεικτά τον μήνα. Σε ετήσια βάση αυτό δεν είναι απλώς 12 μηνιαίες πληρωμές. Υπάρχουν και τα υπόλοιπα στοιχεία της μισθωτής σχέσης, ενώ ο συνολικός εργοδοτικός προϋπολογισμός είναι αισθητά υψηλότερος από το ποσό που βλέπεις στο συμβόλαιο.
Για να δουλέψεις το ίδιο αντικείμενο με μπλοκάκι και να μη βγεις χαμένος, συνήθως πρέπει να καλύψεις:
- το καθαρό εισόδημα που θέλεις να σου μένει,
- εισφορές, φόρο και προκαταβολή,
- λογιστή και λειτουργικά έξοδα,
- τον χρόνο που δεν τιμολογείται,
- το ρίσκο ότι η συνεργασία μπορεί να σταματήσει χωρίς τη σταθερότητα μιας μισθωτής σχέσης.
Στην πράξη, για μια σχεδόν αποκλειστική συνεργασία πλήρους απασχόλησης, η σωστή τιμολόγηση βγαίνει συνήθως ουσιαστικά υψηλότερα από το ονομαστικό μεικτό του μισθού. Αν ο άλλος σου προτείνει απλώς «τα ίδια λεφτά αλλά με τιμολόγιο», αντιμετώπισέ το σχεδόν πάντα ως κακή βάση συζήτησης.
Τι φορολογικές ελαφρύνσεις να θυμάσαι
- Πρώτα 3 χρόνια: ο φορολογικός συντελεστής του πρώτου κλιμακίου μειώνεται κατά 50%, εφόσον το ετήσιο ακαθάριστο εισόδημα δεν ξεπερνά τις €10.000.
- Πρώτη χρονιά εισοδήματος από επιχειρηματική δραστηριότητα: η προκαταβολή φόρου περιορίζεται στο 50%.
- Πρώτα 5 χρόνια από την έναρξη: υπάρχει απαλλαγή από το τέλος επιτηδεύματος.
- Κάτω από €10.000 ακαθάριστα έσοδα: μπορεί να υπάρχει δυνατότητα απαλλαγής από ΦΠΑ.
Αυτές οι ελαφρύνσεις βοηθούν, αλλά δεν αλλάζουν τη βασική αρχή: η τιμή σου πρέπει να βγαίνει πρώτα σε πραγματικούς όρους και μετά να υπολογίζεις τα τυχόν οφέλη.
Πώς να το πεις στη διαπραγμάτευση
«Αν η συνεργασία γίνει με μπλοκάκι, η σύγκριση δεν μπορεί να γίνει με το ονομαστικό μηνιαίο ποσό ενός μισθού. Ως ελεύθερος επαγγελματίας αναλαμβάνω εγώ εισφορές, φόρο, λογιστική διαχείριση, χρόνο χωρίς χρέωση και το ρίσκο μιας μη μισθωτής σχέσης. Με βάση αυτά, η αμοιβή που θεωρώ σωστή για τη συγκεκριμένη συνεργασία είναι €Χ.»
Η σωστή διαπραγμάτευση δεν είναι θεατρικό παζάρι. Είναι καθαρή εξήγηση του κόστους και του ρίσκου που μεταφέρεται σε εσένα.
Αν δεν μπορούν να φτάσουν την τιμή σου
Τότε πρέπει να ζητήσεις κάτι ουσιαστικό σε αντάλλαγμα, όχι ένα αόριστο «βλέπουμε».
- να μην υπάρχει αποκλειστικότητα και να μπορείς να έχεις και άλλους πελάτες,
- να είναι σαφώς μειωμένες οι ώρες ή το εύρος ευθύνης,
- να υπάρχει προκαθορισμένη αναθεώρηση αμοιβής σε συγκεκριμένη ημερομηνία,
- να καλύπτονται συγκεκριμένα λειτουργικά κόστη ή εξοπλισμός,
- να υπάρχει πιο σύντομο notice period πληρωμένο και από τις δύο πλευρές.
Κόκκινες σημαίες
- «Θα παίρνεις τα ίδια με πριν, απλώς με τιμολόγιο.» Συνήθως σημαίνει ότι το κόστος μεταφέρεται σε εσένα.
- Πλήρης αποκλειστικότητα χωρίς ανάλογη αμοιβή. Όσο πιο πολύ μοιάζει με μισθωτή σχέση, τόσο πιο ακριβό πρέπει να είναι.
- Δεν θέλουν να μιλήσουν για budget ή scope. Χωρίς σαφήνεια, σχεδόν πάντα χάνει ο freelancer.
- Θέλουν full-time παρουσία αλλά περιγράφουν τη σχέση ως “ευέλικτη συνεργασία”. Αν η πράξη δεν ταιριάζει με τη διατύπωση, θέλει προσοχή.
Πότε χρειάζεσαι λογιστή πριν πεις το ναι
Αν η συνεργασία είναι σοβαρή και σταθερή, μίλα με λογιστή πριν κλειδώσεις το ποσό. Ιδίως αν έχεις και άλλο εισόδημα, αν είσαι στην αρχή, αν σε πιάνει το θέμα ΦΠΑ ή αν υπάρχει ενδεχόμενο να σε επηρεάζει το τεκμαρτό ελάχιστο εισόδημα για ατομική επιχείρηση.
Η σωστή ερώτηση δεν είναι μόνο «πόσο φόρο θα πληρώσω;». Είναι «με αυτά τα δεδομένα, πόσο πρέπει να τιμολογώ για να με συμφέρει πραγματικά;».