Το νομικό πλαίσιο
Ο ν. 4443/2016 στην Ελλάδα απαγορεύει διακρίσεις στην πρόσληψη με βάση:
• Φύλο / γένος
• Οικογενειακή κατάσταση (παντρεμένος, έγκυος, παιδιά)
• Ηλικία
• Θρησκεία
• Σεξουαλικός προσανατολισμός
• Εθνικότητα / φυλή
• Αναπηρία
Άρα εργοδότης δε δικαιούται νομικά να λαμβάνει αποφάσεις πρόσληψης με βάση αυτά. Αλλά στην πράξη ερωτήσεις γίνονται. Ο νόμος δεν επαρκεί.
Ερωτήσεις που δεν πρέπει να γίνονται
«Είσαι παντρεμένη;» / «Έχεις παιδιά;» / «Σκοπεύεις να κάνεις;» — Σχεδόν πάντα παράνομες και πρακτικά ερωτήσεις που στοχεύουν γυναίκες στη φάση μητρότητας. Μπορεί να παρουσιαστούν ως «χαλαρή κουβέντα», αλλά αν επηρεάζουν την αξιολόγηση παραμένουν παράνομες.
«Πόσο χρονών είσαι;» / «Πότε γεννήθηκες;» — Εκτός αν σχετίζεται με νομικό όριο (π.χ. bartender πρέπει να είναι >18), απαγορεύεται.
«Ποια η θρησκεία σου;» — Πάντα παράνομη.
«Υγεία; Κάποιο χρόνιο πρόβλημα;» — Παράνομη εκτός αν σχετίζεται άμεσα με ικανότητα να κάνεις τη συγκεκριμένη δουλειά (π.χ. πιλότος).
«Μένεις μακριά; Με ποιον συγκατοικείς;» — Γενικά ακατάλληλη, αν και μερικές φορές γίνεται για commute.
«Ποια η εθνικότητα των γονιών σου;» — Παράνομη.
Γκρίζα ζώνη
Κάποιες ερωτήσεις δεν είναι παράνομες αλλά είναι indirect στοχεύσεις σε προστατευόμενα χαρακτηριστικά.
«Πώς θα πηγαίνεις στη δουλειά;» Νόμιμη όταν αφορά πρακτική απαίτηση παρουσίας. Αμφισβητήσιμη αν χρησιμοποιείται έμμεσα για να καταλάβουν την οικογενειακή σου κατάσταση.
«Μπορείς να δουλεύεις τα βράδια;» Νόμιμη αν είναι πραγματική απαίτηση του ρόλου. Αν είναι παρεμπίπτον, ύποπτη.
«Τι κάνει ο σύζυγος/σύντροφος;» Καλώς ή κακώς, small talk. Σε ελληνικό context σχεδόν αναπόφευκτη. Αλλά αν έρχεται στα σοβαρά rounds, ύποπτη.
Πώς χειρίζεσαι
Έχεις 3 επιλογές — ανάλογα με πόσο άνετα νιώθεις και πόσο θέλεις τη θέση.
Επιλογή 1: Απάντηση ευθεία.
Αν δε σε πειράζει να απαντήσεις, κάνε το. Δεν είναι υποχρεωτικό. Παραδείγματος χάρη «ναι έχω ένα παιδί 5 ετών, η ρουτίνα μου είναι διευθετημένη» — αν έτσι νιώθεις.
Επιλογή 2: Redirect.
Διπλωματικό. Υποθέτεις ότι αυτός που σου παίρνει συνέντευξη ρωτά για πραγματική επαγγελματική ανησυχία και απαντάς σε αυτό.
Π.χ. «Έχεις παιδιά;» → «Πιστεύω καταλαβαίνω γιατί ρωτάτε — αν σας ενδιαφέρει αν μπορώ να κάνω overtime ή να ταξιδέψω, η απάντηση είναι ναι, δεν έχω περιορισμούς για αυτά.»
Απαντάς στο πραγματικό concern χωρίς να αποκαλύψεις προσωπικά δεδομένα.
Επιλογή 3: Ευγενική άρνηση.
Αν είναι ερώτηση που δε θες να απαντήσεις: «Θα προτιμούσα να κρατήσω τα προσωπικά μου ξεχωριστά από τη δουλειά. Αν υπάρχει συγκεκριμένη απαίτηση του ρόλου που μπορώ να αντιμετωπίσω, θα χαρώ να τη συζητήσουμε.»
Παραδείγματα redirect
«Είσαι παντρεμένη; Σκοπεύεις να κάνεις παιδί;»
→ «Καταλαβαίνω ότι ίσως θέλετε να ξέρετε για τη σταθερότητα και τη δέσμευσή μου στον ρόλο. Η πρόθεσή μου είναι να δουλέψω εδώ μακροπρόθεσμα και να αφοσιωθώ.»
«Πόσο χρονών είσαι;»
→ «Φέρνω [Χ] χρόνια εμπειρίας στο πεδίο και νιώθω έτοιμος/η για αυτή τη θέση. Γιατί αναρωτιέστε;»
«Θα ήσουν διατεθειμένος να μετακομίσεις;»
→ Νόμιμη ερώτηση εφόσον σχετίζεται με το ρόλο. «Αυτή τη στιγμή ναι, αν η θέση απαιτεί. Έχετε κατά νου κάποια συγκεκριμένη τοποθεσία;»
Κακόβουλες ερωτήσεις / σεξουαλική υπόνοια
Αν αυτός που σου παίρνει συνέντευξη περνά από ακατάλληλη ερώτηση σε κάτι πραγματικά κακόβουλο — σεξουαλική υπόνοια, κοροϊδευτικό σχόλιο για την εμφάνισή σου, προσωπικές παρατηρήσεις — δεν χρειάζεται να είσαι ευγενικός.
«Αυτή η ερώτηση δεν ταιριάζει σε συνέντευξη. Μπορούμε να γυρίσουμε στη θέση;»
Και σκέψου: θες να εργαστείς σε εταιρεία όπου γίνονται τέτοια στο πρώτο interview;
Πότε είναι σοβαρό προειδοποιητικό σημάδι
Μία «αμήχανη» ερώτηση μπορεί να είναι ατυχία. Αλλά:
Πολλές παράνομες ερωτήσεις σε μία συνέντευξη = η κουλτούρα της εταιρείας δεν είναι υγιής.
Αναφορά σε οικογενειακή κατάσταση ως συγκριτικό με άλλους υποψηφίους = άμεσος νόμιμος κίνδυνος για εσένα.
Σχόλια που παρουσιάζουν τη διάκριση ως «προστασία της ομάδας». Π.χ. «έχουμε αποφύγει ως τώρα να προσλάβουμε μαμάδες με πολύ μικρά παιδιά γιατί...». Αυτό είναι σοβαρό προειδοποιητικό σημάδι.
Σημείωσέ το. Αν προχωρήσεις με αυτόν τον εργοδότη, είναι πιθανό να δεις ξανά αυτή τη συμπεριφορά αργότερα.
Μετά τη συνέντευξη
Αν η συνέντευξη ήταν εντάξει εκτός από 1-2 αμήχανες ερωτήσεις, συνέχισε τη διαδικασία. Πολλοί άνθρωποι που παίρνουν συνέντευξη σε μικρές ελληνικές εταιρείες δεν έχουν σχετική εκπαίδευση και ρωτούν άθελά τους.
Αν ήταν σοβαρά προσβλητική ή σε έκανε να νιώσεις άβολα, μπορείς να:
• Αποσύρεις την υποψηφιότητά σου. Έχεις δικαίωμα να επιλέξεις εργοδότη που σέβεται τα προσωπικά σου όρια.
• Αναφέρεις στο Συνήγορο του Πολίτη ή άλλο θεσμικό όργανο αν έγινε σε μεγάλη δημόσια εταιρεία.
• Γράψεις αρνητική αξιολόγηση στο Glassdoor ή σε αντίστοιχη πλατφόρμα, ώστε να ωφεληθούν και άλλοι υποψήφιοι.