Πότε ζητούνται συστάσεις
Στην Ελλάδα οι συστάσεις ζητούνται συνήθως στο τελικό στάδιο, πριν ή μετά την προσφορά. Σπάνια στην αρχή. Αυτό σημαίνει ότι δεν χρειάζεται να τις γράφεις στο CV. Αρκεί να τις έχεις έτοιμες.
Εξαίρεση: θέσεις στον δημόσιο τομέα ή σε εταιρείες με αυστηρές διαδικασίες (τράπεζες, φαρμακευτικές) όπου μπορεί να ζητηθούν νωρίτερα.
Ποιοι είναι καλές συστάσεις
Κανόνας: σχέση + πρόσφατη συνεργασία + συνάφεια. Θέλεις κάποιον που σε ξέρει καλά, που συνεργαστήκατε σχετικά πρόσφατα και σε ρόλο κοντά σε αυτόν που διεκδικείς τώρα.
| Ποιος | Πόσο καλός | Πότε |
|---|---|---|
| Άμεσος προηγούμενος προϊστάμενος | ★★★★★ | Σχεδόν πάντα |
| Προϊστάμενος από παλαιότερη δουλειά | ★★★★ | Αν ο πιο πρόσφατος δεν είναι εφικτός |
| Συνάδελφος του ίδιου επιπέδου | ★★★ | Για συνεργατικές δεξιότητες |
| Πελάτης ή συνεργάτης | ★★★★ | Για ρόλους πωλήσεων ή με έντονη επαφή με πελάτες |
| Ο προϊστάμενός σου στην τωρινή δουλειά | ★★ | Μόνο αν ξέρει και συμφωνεί ότι ψάχνεις |
| HR | ★★ | Επιβεβαίωση στοιχείων, όχι αξιολόγηση |
| Καθηγητής πανεπιστημίου | ★★★ | Μόνο πρώτη δουλειά ή academic ρόλος |
| Φίλος / συγγενής | 0 | Ποτέ |
Συνεννόηση πριν
Ποτέ μην δώσεις το όνομα και τηλέφωνο κάποιου χωρίς να ρωτήσεις πρώτα. Τρεις λόγοι:
1. Μπορεί να μη θυμάται τόσο καλά όσο νομίζεις ή να μην έχει χρόνο.
2. Αν τον πάρουν ξαφνικά, η σύσταση θα είναι βιαστική και επιφανειακή.
3. Του χρωστάς ευγένεια. Δεν σου την αξίζει να τον κρατάνε στο τηλέφωνο 20 λεπτά απροειδοποίητα.
Στείλε ένα email ή κάνε ένα σύντομο τηλεφώνημα: "Ψάχνω για θέση Χ σε εταιρεία Υ. Θα με βοηθούσε πολύ αν μπορούσες να μου δώσεις σύσταση. Είναι εντάξει για σένα;"
Πώς τους προετοιμάζεις
Μόλις ο εργοδότης ζητήσει τις συστάσεις και πριν επικοινωνήσει, στείλε στον κάθε άνθρωπο τα εξής:
1. Την περιγραφή της θέσης (το job posting).
2. Το όνομα της εταιρείας και του υπεύθυνου πρόσληψης που θα επικοινωνήσει.
3. 2–3 πράγματα που θα ήθελες να τονίσουν. Π.χ.: "Θα ήταν χρήσιμο αν μπορούσες να αναφέρεις το project Χ όπου οδήγησα την ομάδα, και τη δουλειά μας στο Ψ."
Αυτό δεν είναι "να πει ψέματα". Είναι να βοηθήσεις κάποιον που ξέρεις να οργανώσει τις σκέψεις του για ένα απρόβλεπτο τηλεφώνημα.
Τι ρωτάνε οι εργοδότες
Οι περισσότερες τηλεφωνικές συστάσεις διαρκούν 10–20 λεπτά και καλύπτουν:
Επιβεβαίωση βασικών στοιχείων: Πότε δουλέψαμε μαζί, σε τι ρόλο, για πόσο καιρό.
Δυνατά σημεία: Πού ξεχώριζε ως επαγγελματίας;
Αδύνατα σημεία: Πού χρειαζόταν βελτίωση; Είναι κλασική ερώτηση και η σωστή απάντηση είναι συνήθως ισορροπημένη, όχι «τίποτα».
Τρόπος συνεργασίας: Πώς είναι στην ομάδα; Στην πίεση;
Θα τον ξαναπροσλάμβανες; Η πιο σημαντική ερώτηση. Δισταγμός ή "εξαρτάται" είναι κόκκινη σημαία.
Προσοχή: δύσκολες περιπτώσεις
Έφυγες με άσχημο τρόπο από την προηγούμενη δουλειά. Μην τη δίνεις ως σύσταση. Δώσε άλλη προηγούμενη θέση. Αν χρειάζεται, εξήγησε στον υπεύθυνο πρόσληψης ότι προτιμάς σύσταση από παλαιότερη συνεργασία λόγω πρόσφατης αναδιοργάνωσης ή δύσκολης αποχώρησης.
Δεν έχεις προϋπηρεσία. Δώσε καθηγητή, μέντορα από πρακτική, κάποιον από εθελοντική εργασία ή πελάτη αν έχεις κάνει ανεξάρτητη δουλειά.
Ανεξάρτητη εργασία. Πελάτες ή βασικοί συνεργάτες είναι απολύτως αποδεκτές συστάσεις. Διάλεξε αυτούς με τους οποίους κάνατε ουσιαστική δουλειά.
Αλλοδαπός άνθρωπος σύστασης. Δεν υπάρχει πρόβλημα. Απλώς βεβαιώσου ότι είναι διαθέσιμος και άνετος να μιλήσει αγγλικά.
Τι γίνεται αν ο προϊστάμενος αρνείται να δώσει σύσταση
Κάποιες εταιρείες έχουν πολιτική να μη δίνουν ουσιαστικές συστάσεις και να επιβεβαιώνουν μόνο ότι δούλεψες εκεί και για πόσο. Δεν είναι προσωπικό και δεν είναι απαραίτητα πρόβλημα. Τότε δώσε άλλον άνθρωπο από την ίδια εταιρεία, π.χ. πρώην συνάδελφο που συνεργάστηκε στενά μαζί σου ή πελάτη.
Αν ο ίδιος ο προϊστάμενος αρνείται προσωπικά να σε στηρίξει, είναι καλύτερο να το μάθεις πριν τον δώσεις. Ένας απρόθυμος άνθρωπος σύστασης είναι χειρότερος από κανέναν.
Συστάσεις στο LinkedIn και κανονικές συστάσεις
Οι συστάσεις στο LinkedIn είναι δημόσιες και γραπτές. Δεν αντικαθιστούν την κανονική σύσταση. Λειτουργούν περισσότερο ως ενίσχυση του προφίλ σου. Καλό είναι να έχεις μερικές, ειδικά από πρώην προϊσταμένους ή συνεργάτες.
Ο εργοδότης μπορεί να τις δει, αλλά συνήθως θα ζητήσει και ζωντανή επικοινωνία με κάποιον που έχει δουλέψει μαζί σου. Τα δύο λειτουργούν συμπληρωματικά.